Program oceny ryzyka upadków

Home / Nauka / Program oceny ryzyka upadków

Geneza programu

Ocena ryzyka upadków u osób starszych oraz program prewencyjny BIODEX „Urazy spowodowane upadkami stały się problemem na skalę krajową w Stanach Zjednoczonych, a koszty leczenia stale rosną”.


Upadki są jedną z głównych przyczyn urazów prowadzących do zgonów wśród osób starszych. Oto przykładowe dane z terenu Stanów Zjednoczonych:

  • 30% osób powyżej 65. r.ż. i aż 40% powyżej 80. r.ż., mieszkających we własnych domach doświadcza upadku,
  • 25% osób starszych, którzy doznali złamania kości udowej w wyniku upadku, umiera po roku,Przyjęcia do szpitala z powodu złamań kości udowej - statystyka
  • 60 % osób powyżej 75 roku życia ponosi śmierć w wyniku upadku,
  • szacuje się, że u 48% osób starszych, które upadły przynajmniej raz, występował lęk przed kolejnym upadkiem, a 26% osób z tego powodu zmniejszyło swoją codzienną aktywność.

Dochodzi też kwestia finansowa – koszty leczenia rosną szybciej, niż wzrost populacji (w 1994 20.4 mld $, przewidziany wzrost – 32 mld $ do roku 2020). Popatrzmy na mapę, która obrazuje wiek społeczeństwa w ujęciu ogólnoświatowym (dane z 2001 roku). Te dane spowodowały chęć wykreowania nowego programu prewencyjnego. W wyniku dziesiątego kongresu Izby Reprezentantów w 2002 roku zgłoszono się do amerykańskiego Ministra Zdrowia o rozszerzenie badań oraz o powzięcie odpowiednich działań zapobiegających upadkom u osób starszych.

 

Średni wiek w latach - badania demografii świata

Organizacje krajowe oraz Amerykańskie Stowarzyszenie Geriatryczne podjęły się przeprowadzenia odpowiednich programów prewencyjnych. Ocena ryzyka upadków w opisie tego stowarzyszenia: “(…) Powinniśmy wykonać badania wzroku, siły mięśniowej, chodu, równowagi, funkcjonowania obwodowego układu nerwowego, zwracając szczególną uwagę na nerwy obwodowe kończyn dolnych, propriocepcje, odruchy, oraz funkcjonowanie piramidowego oraz pozapiramidowy układu. Dodatkowo powinniśmy ocenić funkcje poznawcze oraz wydolność układu sercowo-naczyniowego, biorąc pod uwagę tętno, odpowiedź ortostatyczną oraz ciśnienie krwi (…)”.

 

Skupiono się na głównych czynnikach mających wpływ na ryzyko upadków:

  • siła,
  • równowaga,
  • chód,
  • czynniki psychiczne,
  • problemy z krążeniem,
  • czynniki zewnętrzne i środowiskowe.

Przeanalizowano także zmiany związane z samym procesem starzenia – wiekiem, są to zmiany m.in. w sposobie chodzenia:

  • redukcja prędkości i długości kroku,
  • przy zwiększeniu szybkości chodu wzrasta liczba kroków, zamiast ich długości,
  • zmniejszenie współruchów rękami i rotacji miednicy,
  • odbicie całą powierzchnią stopy – skrócenie fazy pojedynczego podparcia do minimum.

Kolejnym ważnym czynnikiem, który wzięto pod uwagę jest zanikanie włókien mięśniowych. Atrofia rozpoczyna się po 25 roku życia w wzrasta w późniejszych latach. Proces obejmuje redukcje włókien szybko-kurczliwych. Znaczący wzrost liczby niszczonych włókien powoduje utratę motoneuronów w rdzeniu kręgowym oraz redukcję funkcjonujących poprawnie jednostek neuromotorycznych. Wynikiem tych procesów jest spadek zdolności do szybkiego reagowania na utratę równowagi.

 

Przebadano wpływ atrofii na wzrost ryzyka złamań kości udowej. Złamanie spowodowane atrofiąBiopsje pobrane w grupie 43 kobiet między 66 a 100 rokiem życia oraz w grupie mężczyzn między 70 a 89 r.ż. ze świeżym złamaniem biodra wykazały: wielokrotne zmniejszenie wielkości włókien mięśniowych (głównie w głowie bocznej m. czworogłowego, szczególnie włókien szybkokurczliwych) oraz atrofia włókien i ich osłabienie (wpływa na spadek siły mięśniowej, co prowadzi do wzrostu ryzyka upadków i urazów). Natomiast nieprawidłowe wzorce kompensacyjne wykorzystywane w czasie chodu i podczas odzyskiwania zaburzonej równowagi, przez pacjentów po złamaniach kości udowej mogą prowadzić do kolejnych upadków.

 

  • Pacjenci po incydencie upadku stają się zbyt ostrożni:
    • chodzą zbyt wolno, poszerzają płaszczyznę podparcia, robią mniejsze kroki,
    • preferują krok dostawny, ograniczają propulsję i właściwe przetaczanie stopy – występuje ograniczenie II wyznacznika chodu (zbytnie wychylenia ciała na boki) co zwiększa możliwość utraty równowagi.

     

  • Pacjenci, którzy nie reagują prawidłowo na nagłe wytrącenia z równowagi:
    • nie radzą sobie odpowiednio z nieoczekiwaną zmianą podłoża,
    • doświadczają stałego lęku przed upadkiem.

Protokół kliniczny oceny ryzyka upadków oraz program prewencyjny BIODEX uznany został m.in. przez:

  • Amerykańskie Stowarzyszenie Geriatryczne
  • Brytyjskie Stowarzyszenie Geriatryczne
  • Amerykańską Akademię Chirurgów Ortopedycznych

Protokół kliniczny zawiera:

  • obiektywną ocenę równowagi, siły, chodu oraz porównanie wyników ze średnią,
  • identyfikację deficytów,
  • określenie głównych czynników ryzyka, a przez to ich modyfikację,
  • kontrolę rezultatów i postępu pacjenta.

Składa się on z ankiety zawierającej dane pacjenta, ocenę ogólnego poziomu zdrowia, samopoczucia, poziomu sprawności i analizę wyników. Dodatkowo znajdziemy tam dane z testów klinicznych:

  • pomiar ciśnienia oraz tętna – Próba ortostatyczna,
  • pomiar siły i mocy kończyn dolnych – próba wstawania z krzesła,
  • dynamiczna stabilność posturalna – Pięć prób 20-sekundowych na poziomie 8 platformy balansowej, stojąc na obu kończynach dolnych,
  • ocena chodu – 6-cio minutowy test marszowy,
  • ocenę ryzyka upadków.

Metody oceny zawierają się więc głównie w: ankiecie, próbie ortostatycznej, próbie wstawania z krzesła oraz pomiaru na dwóch urządzeniach BIODEX.

 

Próba ortostatyczna


Przeprowadzanie próby ortostatycznej
 

Pomiar ciśnienia i tętna w leżeniu, po 3 minutach: pomiar ciśnienia i tętna w staniu: spadek o 20 mm Hg, spadek o 10 mm Hg, wzrost o 20 ud/m.

 

Próba wstawania z krzesła

 

Metoda wstawania z krzesła - badanie
 

Cel: Ocena siły mięśniowej

Sprzęt: Sekundnik oraz krzesło o wysokości 43 cm, przyparte do ściany celem uniknięcia jego przesuwania

Procedura: Poinstruuj pacjenta aby usiadł na krześle zajmując połowę siedziska, z plecami wyprostowanymi, stopami przylegającymi do podłoża, rękami krzyżującymi się przez nadgarstki i opierającymi się o klatkę piersiową. Poproś, aby pacjent wykonywał wstawanie i siadanie przez 30 sekund tak szybko jak to możliwe. Zapisz ilość powtórzeń.

 

Dodatkowa ocena siły

BIODEX System 4 – izokinetyczna ocena siły

 

Ocena izokinetyczna osób starszych - fotel BIODEX System 4
 

Pomiary:

  • siła względna (moment siły, średnia moc) lewej kończyny względem prawej,
  • relatywna odpowiedź neuro-mięśniowa (czas przyspieszenia, czas hamowania, zakres ruchomości) lewej kończyny względem prawej,
  • siła bezwzględna w stawie kolanowym i skokowym.

Pacjent znajduje się w grupie ryzyka jeśli:

  • suma max momentów sił w stawie skokowym (zgięcie podeszwowe i grzbietowe) podzielona przez sumę momentów sił w stawie kolanowym (zgięcie i wyprost) jest mniejsza niż 15%,
  • suma wartości mocy w stawie skokowym podzielone przez sumę wartości mocy w stawie kolanowym jest mniejsza niż 13%.

Równowaga i system równowagi

Ocena kontroli neuromięśniowej odniesiona do średniej uzyskiwanej w danej grupie wiekowej przez osoby zdrowe. Ocena dokonana za pomocą BIODEX Balance System SD. Pacjent znajduje się w grupie ryzyka jeśli nie znajduje się w średnich wartościach stabilności przyporządkowanych jego grupie wiekowej (wykres poniżej – dla osób zdrowych, nie upadających. Opublikowane w 1999 roku).

Normy dotyczące balansu i zachowania równowagi

System BIODEX Balance SD nie służy tylko do oceny i treningu balansu – dostarcza także możliwość indywidualnie dobranego treningu równowagi.

 

Trening stabilności posturalnej
Trening stabilności posturalnej
Trening balansu na stabilnym lub niestabilnym podłożu.
Trening dystrybucji obciążenia
Trening dystrybucji obciążenia
Naucz się symetrycznej postawy. Informacja zwrotna o % obciążenia lewej i prawej kończyny.
Przenoszenie obciążenia
Przenoszenie obciążenia
Pacjenci uczą się przenosić sodek masy ciała w kontrolowany sposób.
Trening limitów stabilności
Trening limitów stabilności
Pomaga pacjentom zwiększać bezpieczne limity stabilności.
Trening w labiryncie
Trening w labiryncie
Rozwija propriocepcje i kontrolę motoryczna.
Losowy trening kontroli
Losowy trening kontroli
Nie zdefiniowany wzorzec ruchu gdzie szybkość reakcji oraz funkcje kognitywne są wzmacniane.

 

Dodatkowo w programie przewidziano poprawę jakości dokumentacji osiąganych rezultatów. Oprogramowanie BIODEX Balance System SD zachowuje i raportuje postęp po tygodniowym okresie ćwiczeń:

  • Raporty „Indeks Ogólnej Stabilności”
  • Ukazuje osiągnięcia pacjenta na tle grupy normatywnej w danym wieku
  • Pomaga terapeutom stworzyć indywidualny trening balansowy

Pomiary parametrów chodu

Chód: mierzymy dystans, prędkość oraz długość kroku. Trener Chodu pomaga określić kto znajduje się w grupie podwyższonego ryzyka upadków – program przewiduje wykorzystanie bieżni BIODEX Gait Trainer. Pacjent znajduje się w grupie ryzyka jeżeli uzyskał:

 

Ocena chodu u osób starszych - grupa ryzyka

Bieżnia BIODEX Gait Trainer 3 dostarcza informację zwrotną w postaci wizualnej i dźwiękowej w czasie rzeczywistym o długości kroku i symetrii:

 

informacja zwrotna w postaci wizualnej i dźwiękowej w czasie rzeczywistym o długości kroku i symetrii

 

Dostarcza również histogram chodu przedstawiony w czasie rzeczywistym – z podziałem na nogę lewą i prawą:

 

histogram chodu w czasie rzeczywistym

 

Wynik testu przeprowadzonego na bieżni BIODEX Gait Trainer 3 można w łatwy sposób porównać z dostępnymi w urządzeniu danymi normatywnymi – pozwala to na szybką ocenę stanu i możliwości pacjenta:

 

 

Analiza i badanie chodu - porównanie z danymi normatywnymi

 

Po przeprowadzonych pomiarach, możemy odczytać wskazania dla trzech elementów wpływających na ryzyko upadków (zobacz przykładową kartę oceny w programie ryzyka upadków):

  • Strength and power assesment
  • Dynamic Balance test
  • Gait Characteristics

Następnym krokiem jest stworzenie karty oceniającej czynniki ryzyka – porównujemy wyniki pacjenta do przyjętych standardów, identyfikujemy główne czynniki ryzyka upadków oraz zalecamy właściwe postępowanie zapobiegawcze. Zobacz przykładową kartę oceny czynników ryzyka.


 

Program prewencji ryzyka upadków

Kwalifikacja odbywa się na podstawie zebrania następujących informacji:

  • wywiadu rodzinnego i środowiskowego,
  • wieku,
  • wstępnej oceny chodu,
  • występowania wcześniejszych upadków,
  • przyjmowanych leków wpływających na równowagę,
  • niedawnej artroplastyki lub rekonstrukcji,
  • osłabienia siły mięśniowej lub jej pogorszenia się normalnego dla wieku,
  • chorób degeneracyjnych (np. osteoporoza) lub informacji o bólach pleców, stenozie kręgosłupa,
  • zaburzonej równowagi.

Zaplanowanie postępowania – 8 wizyt w 4 tygodnie

Kwalifikacji do programu dokonuje lekarz, opierając się na wieku, historii, zmian w przyjmowanych lekach, osłabieni mięśni, zmian zwyrodnieniowych stawów, endoprotezoplastyce, osteoporozie lub na skroniowych testach równowagi.

 

Wizyta 1 – Objaśnienie programu i ocena

  • Subiektywna ocena:
    • ankieta o stanie zdrowia, podstawowe pytania dotyczące zdrowia
  • Obiektywna ocena
    • próba ortostatyczna,
    • siły kończyn dolnych – próba wstawania z krzesła,
    • dynamicznej stabilności posturalnej – pięć prób po 20 sekund na platformie ze sztywnością na poziomie 8, stanie na dwóch stopach,
    • wytrzymałość Aerobowa – sześciominutowy test chodu.

Wizyta 2 - określenie interwencji – przedstawienie pacjentowi wyników testów i zlecenie postępowania spośród:

  • Ćwiczenia prowadzone w ośrodku,
    • Na poprawę gibkości, siły i  koordynacji
    • Indywidualne ćwiczenia skierowane na usunięcie specyficznych deficytów, jeden na jeden
    • Trening chodu
    • Reedukacja neuromięśniowa
    • Trening czynności życia codziennego
  • Ćwiczenia w domu,
    • Instrukcje dotyczące ćwiczeń zwiększających siłę i zakres ruchomości
  • Edukacja
  • Omówienia czynników środowiskowych

Wizyta 3 – ćwiczenia prowadzone w ośrodku.

Wizyta 4 – zlecenie ćwiczeń do wykonywania w domu pacjenta, dodatkowe instrukcje oraz ćwiczenia  w ośrodku zdrowia.

Wizyta 5 – ćwiczenia w ośrodku oraz utrwalenie informacji dotyczących ćwiczeń wykonywanych w domu.

Wizyta 6 – trening kognitywny oraz trening czynności życia codziennego, nauka wstawania po upadku. Dodatkowo ćwiczenia w ośrodku zdrowia.

Wizyta 7 - ćwiczenia w ośrodku oraz utrwalenie informacji dotyczących ćwiczeń wykonywanych w domu.

Wizyta 8 – kontrola uzyskanych efektów, powtórzenie testów klinicznych. Opierając się na uzyskanych wynikach fizjoterapeuta może zalecić kontynuowanie ćwiczeń w domu. Rekomendowana kontrola co 6 miesięcy lub śledzenie kondycji fizycznej, aktywności i lekarstw.


 

Ćwiczenia

Siła – poprawa siły i mocy w kończynach dolnych

  • chód na bieżni z minimalnym nachyleniem,
  • izotoniczne i izokinetyczne ćwiczenia kolan i stawów skokowych,
  • ćwiczenia na rotorach oraz ergometrach.

Równowaga – dla poprawy równowagi zastosować można trening dynamicznej posturalnej stabilności oraz trening kinestetyczny

  • rozwijanie umiejętności pacjenta do utrzymywania posturalnej stabilności na niestabilnej powierzchni,
  • zapewnij proste, skuteczne przyrządy służące do:
    • ćwiczeń siłowych,
    • dynamicznych ćwiczeń stawów i posturalnej stabilności,
    • ćwiczenia stabilizacyjne tułowia,
  • zastosowanie platform do ćwiczeń równowagi z informacją zwrotną dla pacjenta w trakcie ćwiczeń.

Chód – podczas treningu chodu, Biodex Gait Trainer pomaga zmieniać ryzykowny sposób chodu i złe nawyki

  • terapeuta może kontrolować taśmę bieżni aby dopasować prędkość do pacjenta,
  • panel bieżni pokazuje:
    • aktualne ustawianie stopy,
    • stawianie docelowe stóp,
  • audiowizualny biofeedback zachęca pacjenta do:
    • poprawy cyklu chodu,
    • normalizowania długości kroku,
    • poprawy wydolności układu sercowo-naczyniowego.

Opracowania

Kilkanaście wcześniejszych opracowań potwierdza zasadność przeprowadzania programu profilaktyki ryzyka upadków.

“Największe znacznie wydają się mieć działania ukierunkowane na posturalne zmiany ciśnienia krwi, równowagę, przenoszenie ciężaru ciała i chód. Przegląd leków i ich odpowiednie dobieranie powinno być również brane pod uwagę.”
Zanotowano 31% spadek liczby upadków w ciągu pierwszego roku po zastosowaniu programu
Yale FICSIT 1990-1993

“ W przekrojowych badaniach wykazano, że pogorszenie się siły, czasu reakcji oraz stabilności jest związane z upadkami osób starszych.”
“Wnioski z przeprowadzonych prób sugerują, że ćwiczenia mogą spowodować długoterminowe korzyści związane z sensomotorycznymi funkcjami u osób starszych.”
Lord, S.R., JAGs 1995

Biodex

Firma Biodex Medical Systems Inc. posiada ponad 60 lat doświadczenia w projektowaniu i produkcji urządzeń medycznych i rehabilitacyjnych. Przestrzegamy wielu restrykcyjnych norm jakości, czyniąc urządzenie, które kupisz pewnym partnerem w pomaganiu ludziom. Biodex posiada certyfikaty ISO 9001:2008, ISO 13485:2003, UL 60601-1, EN 60601-1-1-2. W Biodexie nad Twoim zadowoleniem pracuje ponad 200 osób.